ẢNH TƯ LIỆU

Danhsachhoivien

Tinh hoa đất tổ :: Di tích văn hóa - Đền thờ quan Thượng Bợ Trần Văn Huy (Đặng Hiên)

(Nguoiphutho.com) Quan Thượng Bợ tên thật là Trần Văn Huy, sau những lần đất nước có biến cố, liên quan đến dòng họ, Trần Văn Huy được đổi tên là Đặng Hiên. Ông sinh năm Canh Dần (1410) mất năm Ất Tỵ (1485) thọ 75 tuổi. Thân phụ ông là Trần Quốc Kiệt, hậu duệ đời thứ 5 dòng dõi Thái sư Thượng phụ Quốc công nhân vũ Hưng đạo Đại vương Trần Quốc Tuấn, thân mẫu ông là Trần Thị Hướng.

Sinh ra vào thời giặc Minh xâm chiếm nước ta (tháng 9-1406 đến tháng 3-1428) từ nhỏ Trần Văn Huy đã cùng mẹ vào ẩn cư ở vùng sơn địa tại xã Quảng Bị - huyện Bất Bạt - tỉnh Sơn Tây. Xã Quảng Bị còn có tên gọi là làng Bợ nay thuộc xã Thạch Đồng - huyện Thanh Thủy. Khi đất nước thanh bình ông được thân mẫu nuôi cho ăn học, Trần Văn Huy lúc thiếu thời rất chăm làm, hiếu học.

Nhà nghèo thân mẫu thường phải đi bán nước chè ở các xã quanh vùng trong các buổi lễ hội của dân làng. Xã Thượng Nông khi ấy có tên gọi là làng Nung, có đầm nước rộng, hàng năm cứ đến ngày 24 tháng Chạp dân làng mở hội đánh cá tế thần, người đến  xem rất đông vui (Đặng gia phả hệ toàn chỉnh thực lục). Hôm ấy vào ngày lễ hội, thân mẫu của Trần Văn Huy dọn hàng đến bán nước chè bên bờ đầm Nung, trời trở về chiều gặp cơn mưa to gió lớn, ra về đi không nổi, người đã ngã xuống tại nơi đây. Ở trường học về, Trần Văn Huy đi tìm mẹ, đến làng Nung được bà con dân làng nói lại bà cụ đã ngã xuống và được mối đắp cao ba thước còn hở hai bàn chân, Trần Văn Huy nhận ra đúng là mẹ mình, mọi người khuyên rằng đây là mộ trời cho (Thiên táng) nên để nguyên tại chỗ. Trần Văn Huy ra về, lúc này mối lại đắp tiếp kín hai bàn chân. Dân bản địa (xóm Rừng ngày ấy) thấy thế lập miếu thờ nhớ ngày 24 tháng Chạp hàng năm bảo nhau đến thắp hương tưởng niệm, coi bà như một đấng linh thiêng và tôn thờ coi như một Thành hoàng làng, rồi sau đó được phát triển tôn tạo thành một ngôi đền gọi là đền Rừng cho mãi về sau.

Sau khi thân mẫu mất, Trần Văn Huy đã phải chịu đựng, vượt qua nhiều khó khăn gian khổ. Trong lúc thân phụ Trần Quốc Kiệt còn đang lánh nạn ở đất Sơn Nam (Nghệ An) nay thuộc xã Ngọc Sơn - huyện Đô Lương - tỉnh Nghệ An cùng với một người con trai thứ, em Trần Văn Huy tên là Trần Hiện. Hiện tại xã Ngụ Sơn vẫn còn lăng mộ của thân phụ do một dòng họ Đặng Quang trông nom gìn giữ.

Với chí lớn tu thân lập nghiệp Trần Văn Huy đã gắng công học tập để thành đạt trong khoa bảng. Đời vua Lê Thái Tông năm Nhâm Tuất niên hiệu Đại bảo thứ 3 (1442) mở khoa thi hội, Trần Văn Huy đã đỗ Nhị giáp Tiến sĩ cùng với 33 người xuất thân. Văn bia Tiến sĩ Trần Văn Huy ghi số 1 khoa Nhâm Tuất 1442 niên hiệu Đại Bảo năm thứ 3, nằm trong số 82 bia ở Quốc Tử Giám.

Đến đời vua Lê Nhân Tông năm Quý Dậu niên hiệu Thái Hòa thứ 11 (1453) Trần Văn Huy được cử vào sứ Đoàn sang triều cống vua Minh (Trung Quốc). Khi hoàn thành nhiệm vụ trở về ông được nhà vua phong chức Thượng thư bộ hình tước Dương - Khê - Hầu (đứng đầu bộ hình Hàm - Tòng - Nhị - Phẩm) như vậy Tiến sĩ Trần Văn Huy đứng vào hàng ngũ quan lại cao cấp của triều đình phong kiến thời Lê Trung Hưng. Thời gian đi sứ sang Trung Quốc có nhiều công lao trong việc bang giao hai nước, ông là một nhà nho uyên bác được vua nhà Minh tặng chức Thượng thư, về sau nhân dân xã Quảng Bị thường gọi là quan Thượng Bợ, Thượng thư Lưỡng quốc, lăng thờ ở làng Bợ cũ có đôi câu đối như sau:

Lưỡng bộ Lê triều ghi quốc sử

Nhất gia Bị xã tú hương danh.

Tiến sĩ Trần Văn Huy (tức Đặng Hiên) mất vào ngày 21 tháng 6 năm Ất Tỵ (1485) được vua ban tên Thụy là Dụ Phúc tướng công, về sau mộ ông được đưa về an táng bên cạnh mộ thân mẫu Trần Thị Hướng. Hiện nay hai ngôi mộ được đặt sau đền thờ thân mẫu Trần Thị Hướng tại thôn Liên Hoa - xã Thượng Nông - huyện Tam Nông.

Tiến sĩ Trần Văn Huy sinh được ba người con trai và hai người con gái.

Con trai cả là Đặng Trần Cận đỗ đồng Tiến sĩ năm Kỷ Sửu (1469) đời vua Lê Thánh Tông niên hiệu Quang Thuân thứ 10 đi sứ Trung Quốc được phong chức Bộ lại Thượng thư.

Con trai thứ hai là Đặng Trần Du đỗ Giải nguyên phong ấn triều liệt đại phu làm quan đến chức Tham Nghị.

Con thứ ba là Đặng Trần Lâm được truy phong Thiếu phó cao quận công.

Con gái lớn là Trần Thị Tùng làm Hoàng hậu, con gái bé là Trần Thị Trúc là Thái phi.

Về sau này hội đồng gia tộc họ Đặng gốc Trần Việt Nam chắp nối cội nguồn với các chi họ trong cả nước lại tìm thấy thêm ba người con trai nữa của Tiến sĩ Trần Văn Huy (Đặng Hiên) là:  Đặng Trần Thiếp, Đặng Trần Bình, Đặng Trần Nguyên.

Tiến sĩ Trần Văn Huy (Đặng Hiên) có tới 8 người con (6 trai - hai gái).

Đền thờ Tiến sĩ Trần Văn Huy (Đặng Hiên) được xây dựng khang trang rộng rãi sạch đẹp bên cạnh đền thờ thân mẫu Trần Thị Hướng nay có tên gọi là nhà thờ Đặng Đại Tôn, tọa lạc trên đất thôn Liên Hoa - xã Thượng Nông - huyện Tam Nông. Hàng năm cứ đến ngày 21 tháng 6 âm lịch, con cháu dòng họ Đặng gốc Trần cả nước nô nức về cội nguồn dự lễ dâng hương bái tổ có tới 2 - 3 nghìn người. Để tỏ lòng tri ân người đã có công với dân với nước, sinh thành giáo dưỡng để lại sự nghiệp cho cả dòng họ Đặng gốc Trần Việt Nam có bề dày gần 600 năm lịch sử, UBND tỉnh đã ra Quyết định số 1778 QĐ-UBND ngày 20-5-2011 cấp Bằng di tích văn hóa cho Đền thờ Tiến sĩ Trần Văn Huy (Đặng Hiên) ông tổ họ Đặng gốc Trần mà từ trước tới nay nhân dân trong vùng vẫn thường gọi là quan Thượng Bợ.

Đặng Văn Quế (Nguồn: www.baophutho.org)